ශ්‍රී සුධර්මාරාම මහා විහාරය ඉතිහාසය

වර්තමානයේ රැටියල ගමෙහි 1673ක් වන බෞද්ධ ජනතාවගේ ආගමික කේන්ද්‍රස්ථානය රැටියල ශ‍්‍රි සුධර්මාරාම විහාරස්ථානයයි. එහි ආරම්භය 1948 වර්ෂයයි. එතෙක් රැටියල ජනතාවගේ ආගමික අවශ්‍යතා ඉටු කරනු ලැබුවේ ගෝවින්නේ ශ‍්‍රී සීලවංශාරාම විහාරස්ථානය මඟිනි. ගෝවින්නේ සිලවංශාරාම විහාරස්ථානයෙන් වඩමවා ගත් භික්‍ෂුන් වහන්සේලා රැටියල විවිධ ස්ථාන වල වස්වසවා ගත් බව පෙනෙන අතර ඒ අනුව රැටියල අලිකෑහේන නමින් හැදින්වෙන වර්තමාන විහාරස්ථාන භුමි භාගයේද තුන්මාසයක් සඳහා භික්‍ෂුන් වහන්සේ නමක් වඩමවා වස්වසවා ගන්නා ලදී. මේ අනුව ගෝවින්න සීලවංශාරාමයේ වැඩසිටිකැකුළදොළ ශ‍්‍රී ධම්මාලෝක හාමුදුරුවන් වහන්සේ මෙම වස් ආරාධනය ලබා පැමිණි අතර උන්වහන්සේට සුදුසු ස්ථානයක් ගම්වාසින්ගේ උනන්දුව මත ඉදිකර දෙන ලදී. වර්තමාන භුමියේ එවකට නිවසක් තනා ජිවත් වු කළුතර මෙරිනෝනා නම් අයට වෙනත් ස්ථානයක් ලබා දි මෙම ඉඩම ආගමික කටයුතු සඳහා මාස 03කට ලබාදීමට ගම්පති බාරොන් පෙරේරා සමරසිංහ මහතා කටයුතු කරන ලදී. පසුව මෙම ඉඩම ලබා දීම පිළිබඳ විවිධ ගැටළු ඇති වු අතර මෙන්දිරිස් පෙරේරා මහතා ඇතුළු සියළු ගම්වාසින් මෙම අභියෝග වලට මුහණු දී විහාරස්ථාන භුමිය රැක ගන්නා ලදී. වස්වැසිම සඳහා වැඩමවා වදාල කැකුළදොළ ධම්මාලෝක මාහිමිපාණන් වහන්සේට අවශ්‍ය ආවාස ගෙය අඩි 11×9 ප‍්‍රමාණයෙන් මැටි ගසා ඉදිකර දෙන ලදී.  විහාරයද මැටියෙන් ඉඳිකල අතර එහි මුල්ම පස්පිඩැල්ල කැපිම පී.ඞී.සාදිරිස් උපාසක මහතා විසින් කරන ලද බව සඳහන්වේ. මෙම විහාරස්ථානය ගොඩනැගීම හා පවත්වාගෙන යාම සඳහා ගම්වාසින් ඒකාවන්ව දායකත්වය සපයා ඇති අතර ඒ සියලූ දෙනාම මෙහි සඳහන් කිරිම පහසු කාර්යයක් නොවේ.